Sundurma Modelleri: Çatı Biçimi, Kaplama ve Taşıyıcı Birlikte Seçilir

Ostim'de bir iş yerinin yan cephesine, kapıdan depoya uzanan yaklaşık altı metrelik bir yürüme hattı örtülecek diyelim. Üç ayrı kişiden teklif istenince biri düz sac, biri cam, biri kompozit panel öneriyor; biri duvara yaslanan, biri kendi kolonlarıyla duran çatı diyor. Kataloğa bakıp "model" seçmeye çalışan biri burada kaybolur. Çünkü sundurma modeli tek bir kalem değil, birbirine bağlı üç kararın bileşkesi.

Bu yazı o üç kararı sırasıyla ele alıyor: çatı biçimi, kaplama, taşıyıcı. Sonda teklifte sorulacak altı satır var.

Sundurma nedir, kanopiden farkı ne?

Sundurma, binaya bitişik, hafif malzemeden yapılan ve yağmur, güneş ve rüzgârdan korunmak için kurulan açık örtüdür. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği sundurmayı bu çerçevede tanımlar: yapı yaklaşma mesafesini ihlal etmemek kaydıyla, binaya bitişik, hafif malzemeden yapılan, bölme duvarı olmayan, üç tarafı açık örtü.

Günlük dilde kanopi genellikle girişi ya da yakıt istasyonu gibi bir alanı örten çatıya, sundurma ise binaya yaslanan örtüye denir. Yapı olarak ikisi aynı şeylerden oluşur: çatı, kaplama ve taşıyıcı. YCS'nin çelik konstrüksiyon işleri arasında kanopi, sundurma ve kış bahçesi taşıyıcıları yer alır; projelendirme, imalat ve montaj tek elden yürür.

Çatı biçimi nasıl seçilir?

Çatı biçimi suyun ve karın nereye gideceğini belirler. Üç yaygın düzen var.

Duvara yaslanan tek eğimli çatı

Yüksek kenar binanın duvarında, alçak kenar öndeki kolonlarda durur. Su dışarıya, oluğa doğru akar. En sade ve en az kolon gerektiren düzendir. Ancak yüksek bir duvarın dibinde kar birikir. Kar yükü için TS EN 1991-1-3 standardı, bitişik yüksek yapıya yakın çatılarda kar birikmesini de ayrıca ele alır. Yani duvar yükseldikçe dipte biriken kar şeridi uzar ve bu yük ayrıca hesaplanır.

Kendi kolonlarıyla duran çatı

Çatı binanın duvarına yalnızca yaslanır, yükünü bütünüyle kendi kolonlarıyla indirir. Duvara binen ankraj yükü azalır; duvarın yük taşıyıp taşımayacağından emin olunmayan yapılarda bu fark önem kazanır. Karşılığında kolon sayısı ve temel işi artar.

Hafif eğimli, düz görünümlü çatı

Cephe çizgisini bozmasın isteyen projelerde çatı neredeyse yatay görünür, oluk gizlenir. Görünüm temizdir ama eğim azaldıkça kaplamanın üretici föyündeki asgari eğim şartı daha dar bir pay bırakır. Bu düzende "eğimi biraz daha azaltalım" demeden önce kaplama föyüne bakılır.

Üç düzende de ortak kural şu: su bina duvarından uzağa akmalı, oluk ve iniş borusu çizimde baştan yer almalı.

Kaplama hangisi: kompozit panel, cam, sac?

Kaplama, taşıyıcıdan önce bilinmesi gereken kalemdir; çünkü ağırlığı farklıdır ve taşıyıcı bu ağırlığa göre kesitlenir.

• Alüminyum kompozit panel: Hafif, düz yüzeyli ve cephe kaplamasıyla aynı görünümü verir. Binanın cephesi kompozitse sundurma aynı malzemeyle bütünleşir. Panel çeşitleri ve yangın sınıfları için kompozit panel yazısına bakılabilir.
• Cam: Gün ışığını geçirir; yürüme hattı ya da vitrin önü gibi aydınlık istenen yerlerde seçilir. Ağırlığı büyüktür: camın yoğunluğu yaklaşık 2.500 kg/m³ olduğundan her milimetre kalınlık metrekare başına yaklaşık 2,5 kg eder. 6+6 lamine bir cam (toplam 12 mm) bu hesapla metrekare başına yaklaşık 30 kg gelir; kaplama olarak sac ya da kompozite göre çok daha ağırdır. Başın üstündeki camda neden üstte temperli, altta lamine cam düşünüldüğü cam tavan yazısında anlatılıyor.
• Sac: Hafif ve ekonomik kaplamadır; yağmurda ses yapar, ışık geçirmez. Depo ve servis yollarında yaygındır.

Kaplama seçilmeden kesitlenen taşıyıcı, sonradan "cam koyalım" denince yeniden hesaplanır.

Taşıyıcı çelik mi, alüminyum mu?

Taşıyıcıyı açıklık ve kaplama ağırlığı belirler. Büyük açıklıkta ve ağır kaplamada çelik kolon ve kiriş çalışır. Çelik, nemli ortamda paslandığı için sıcak daldırma galvaniz ya da boya sistemiyle korunur. Yükün çatıdan temele hangi halkalardan geçtiği çelik konstrüksiyon yazısında adım adım anlatılıyor.

Küçük açıklıkta ve hafif kaplamada alüminyum taşıyıcı da düşünülebilir. Alüminyum sıcaklıkla çeliğe göre yaklaşık iki kat uzar, bu yüzden uzun kaplamada hareket payı bırakılır. Çelik ve alüminyum nemli ortamda doğrudan temas ederse korozyon riski doğar; iki metalin arasına yalıtkan ara parça konur.

Ankara'da bir de rüzgâr var. Açık bir çatıda rüzgâr çatıyı yukarı kaldıracak biçimde de etkiyebilir. Kolon ve ankraj hem basmaya hem çekmeye göre düşünülmelidir.

Sundurmayı sonradan kapatmak istersem?

Üç tarafı açık bir örtü ile kapatılmış bir hacim aynı yapı değildir. Yan duvar ya da cam eklenip sundurma kapatıldığında konu sundurma tanımının dışına çıkar ve kış bahçesi mantığıyla izin sorusuna döner. Bu sınırı kış bahçesi izni yazısında ayrıntılı ele aldık. Pratik sonuç: kapatma ihtimali varsa bunu baştan söyleyin; taşıyıcı ona göre hesaplanır ve belediyeye gidilecek soru değişir.

Ruhsat konusunda genel kural İmar Kanunu'nun 21. maddesindedir: kanunun kapsamındaki yapılar için belediyeden ya da valilikten yapı ruhsatı alınması zorunludur; istisnalar kanunda ayrıca sayılmıştır. Sundurma Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde tanımlanmıştır ancak ruhsat istisnası sayılan işler arasında adıyla anılmaz. Bu yüzden karar yapının niteliğine ve parselin imar durumuna bağlıdır; yapmadan önce belediyenin imar birimine sormak en sağlam yoldur.

Teklifte sorulacak 6 satır

Sundurma teklifi çoğu zaman tek satır "m² × birim" olarak gelir. Üç teklifi eşitleyebilmek için şunlar yazılı olmalı:

• Çatı biçimi ve eğim: Duvara yaslanan mı, kendi kolonlarıyla duran mı; eğim kaç derece, hangi yöne?
• Kaplama: Kompozit, cam ya da sac; kalınlık, cam ise lamine mi? Kaplamanın asgari eğim şartı sağlanıyor mu?
• Taşıyıcı ve statik: Hangi kar ve rüzgâr yükü esas alındı, hesabı kim yaptı?
• Bağlantı: Binaya ankraj mı yapılıyor, çatı kendi kolonlarıyla mı duruyor? Duvarın bu yükü taşıyıp taşımayacağı kontrol edildi mi?
• Yüzey koruma: Galvaniz mi, boya mı, kaç kat?
• Su yönetimi: Oluk, iniş borusu ve duvar birleşimindeki su kesici dahil mi?

Nereden başlamalı?

Önce ne için kullanacağınıza karar verin: yürüme hattı, araç, oturma alanı. Sonra kaplamayı seçin, taşıyıcı ondan türesin. Bina duvarının ankraj almaya uygun olup olmadığı yerinde görülür. Kesin fiyat bu yüzden keşiften önce verilmez; keşif için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.