Giydirme Cephe Detayı: Kesite Bakmadan Önce Dikmenin Kat Boyu Hareketini Sorun

Giydirme Cephe Binayı Taşımaz, Binaya Asılır

Giydirme cephe, binanın dış yüzünü örten ama binanın taşıyıcı sistemine katkı yapmayan, kendi ağırlığını ve rüzgâr yükünü binaya aktaran bir cephe sistemidir. Perde cephe ürünlerinin Avrupa standardı EN 13830 de bunu şöyle tanımlar: sistem kendi bütünlüğünden ve mekanik dayanımından sorumludur ama binanın yük taşımasına ya da stabilitesine katkı yapmaz; ankrajlarıyla birlikte bütün bir takım olarak ele alınır (EN 13830 özeti).

Bu tanımın detay çiziminde bir sonucu var: cephe binayla birlikte hareket etmez, binanın üzerinde durur. Ankara'da gece eksiye inip öğleden sonra güneşe dönen bir yüzeyde alüminyum dikme boyu değişir; bina ise rüzgârda ve döşeme yükü altında kendi ölçüsünde oynar. Detay, bu iki hareketin birbirini sıkıştırmadan buluştuğu yerleri çizer.

Teknik şartname yazısında cephenin hangi malzemeyle ve hangi testle teslim edileceğini maddeledik. Burada başka bir soruya bakıyoruz: aynı cephenin çizimdeki kesitinde hareket nerede çözülüyor?

Dört Hareket: Bir Dikmeyi Yukarıdan Aşağı İzleyin

Kat yüksekliği 3,6 m olan bir ofis katını düşünün. Cephenin düşey taşıyıcısı olan alüminyum dikme, bu yüksekliği kat boyu geçer. Üzerine dört ayrı hareket biner.

Isıl hareket

Alüminyum, ısındığında uzar; doğrusal genleşme katsayısı kabaca 23 µm/m·K olarak verilir (Engineering ToolBox). Sayıyı 3,6 m'lik dikmeye uygulayalım. Güneş gören yüzeyle kış gecesi arasındaki yüzey sıcaklığı farkını örnek olarak 80 K alırsak:

0,000023 × 3.600 mm × 80 ≈ 6,6 mm

Bu bir ölçüm değil, hesaptır; gerçek fark cepheye, rengine ve yöne göre değişir. Yine de ölçek açıktır: dikmeyi üç kat kesintisiz uzatsanız (10,8 m) aynı hesap yaklaşık 20 mm eder. Çizimde dikme boyunun genellikle bir kat, bazen iki kat yüksekliğiyle sınırlı tutulması bu yüzdendir; ek yerini belirleyen tek şey ısıl hareket değildir, kat hareketi ve profil boyu da hesaba girer. Dikmenin bir üstündeki dikmeye girdiği ekte boy yönünde oynamaya izin veren bir boşluk bırakılır; bu boşluk esnek bir contayla kapatılır.

Aynı mantığın kompozit panel için hesabını kompozit cephe detayı yazısında yaptık; orada panel, burada dikme.

Kat hareketi

Döşeme yük altında sehim yapar, bina rüzgârda hafifçe ötelenir. Bu değerleri cephe üreticisi değil, binanın statik projesi verir. Cephenin işi, bu hareketi sistemi bozmadan karşılayacak payı bırakmaktır. Bir üst kata geçen dikme eki bu yüzden hem ısıl hem kat hareketini birlikte karşılar.

Sorulacak soru şudur: statik projedeki kat sehimi değeri cephe projesine yazılı olarak verildi mi? Verilmemişse cephedeki hareket payı tahminle çizilmiş demektir.

Rüzgâr

Dikme rüzgârı cam ve dolgudan alır, ankrajlara taşır. Rüzgâr yüküne dayanımın performans gereksinimleri EN 13116'da, test yöntemi EN 12179'da yer alır. EN 13116, çok çeşitli düzen ve ölçü olduğu için cephe sistemlerini yapısal olarak sınıflandırmanın pratik olmadığını söyler; rüzgâr yükü için sistem, projeye özgü gereksinime göre değerlendirilir.

Bunun şartnameye çevirisi: "rüzgâr yüküne dayanıklı olacaktır" değil, projenin rüzgâr yükü değeri ve izin verilen sehim yazılır.

Ağırlık

Camın kendi ağırlığı da düşey yükü artırır. Soda-kireç camda 1 mm kalınlık metrekare başına yaklaşık 2,5 kg eder; 6+12+6 mm ısıcam ünitesinde cam 12 mm olduğundan metrekare başına yaklaşık 30 kg'lık bir yük gelir. 1,5 m genişliğinde 3,6 m yüksekliğindeki bir modül yaklaşık 160 kg camı dikmelere ve ankraja bırakır. Düşey yükü hangi ankrajın taşıdığı çizimde net olmalıdır.

Ankraj: Biri Sabit, Diğeri Kayar

Tek kat boyundaki bir dikme genellikle binaya iki noktadan bağlanır (iki kat boyu dikmelerde ara ankraj da olabilir). Düşey yükü taşıyan ankraj dikmeyi tutar; diğeri yalnız yatay rüzgâr yükünü alır ve düşey yönde kayabilir. Aksi halde dikme iki noktadan da sabitlenmiş olur ve genleşen alüminyum ya bükülür ya da ankrajı zorlar.

Çizimde şunlara bakılır:

• Hangi ankraj sabit, hangisi kayar? Çizimde işaretli mi?
• Kayan ankrajda oynama payı ne kadar ve vida o payı kapatıyor mu?
• Ankraj üç yönde (yatay, düşey, derinlik) ayarlanabiliyor mu? Betonun ölçü toleransı bu ayarla karşılanır.
• Ankraj ile alüminyum arasında farklı metal teması var mı? Paslanmaz çelik ya da galvaniz ankraj kullanılıyorsa alüminyumla arasına yalıtım parçası konup konmadığına bakılır.

Ankrajı alüminyum cephe imalatı yazısında sahadaki yerinden anlattık; burada önemli olan çizimdeki işaretidir.

Travers ve Cam Çevresi: Su Nereye Gider?

Dikme ile travers (yatay profil) birleşiminde dolgu camın etrafında kalan boşluk, su sızsa bile tahliye edilebilecek biçimde kurulur. Bu tür cephelerde su geçirimsizlik EN 12154 ile sınıflandırılır; statik test yöntemi EN 12155'tir. Hava geçirgenliği için EN 12152 ve EN 12153 vardır. Şartnamede bu standartların hangi sınıfının istendiği yazılmalıdır.

Çizimde bakılacak soru: travers kesitinde sızan suyu dışarı çıkaran bir yol çizilmiş mi? Tahliye deliklerinin yeri, boyutu ve dışarıdaki kapağı detayda görünmelidir. Hiç tahliye yolu olmayan bir kesit, contaya tamamen güvenen bir kesittir.

Isı yalıtımı tarafında profilin ısı bariyeri ayrıca okunur; ısı yalıtımlı alüminyum doğrama yazısındaki kesit okuma mantığı cephe profili için de geçerlidir.

Çizimde Beş Soru

Elinizdeki giydirme cephe detayını açtığınızda sırayla şunlara bakın:

1. Dikme eki nerede, ek boşluğu çizilmiş mi? 2. Hangi ankraj sabit, hangisi kayan? 3. Kat sehimi ve rüzgâr yükü değeri projeden mi alınmış? 4. Travers ve cam çevresinde su tahliye yolu var mı? 5. Cam ağırlığı hesabı dikme ve ankraj seçimine yansımış mı?

Bu soruların hepsi çizimde cevaplanmıyorsa, kesit sadece profili gösteriyor, sistemi göstermiyor demektir.

Üretici Fabrika Neyi Fark Yaratır?

Dikme boyunun kesilmesi, ek parçalarının işlenmesi ve ısı bariyerinin birleştirilmesi fabrikada yapılan işlerdir; sahada çözülemeyen ölçü farkı fabrikada çözülür. Mamak'taki tesisimizde profil kesimi ve temizleme yapılır, sahadaki montajı kendi ekiplerimiz yürütür (dış cephe hizmetimiz ve alüminyum doğrama sayfalarında kapsamı görebilirsiniz). Projenizin kesitini ya da şartnamesini iletişim sayfasından gönderirseniz, Ankara'da ücretsiz keşifle birlikte yukarıdaki beş soruyu çizim üzerinde birlikte cevaplayabiliriz. Kesin fiyat ancak proje ve keşiften sonra çıkar; bu yüzden burada rakam vermiyoruz.