Kompozit Cephe Detayı: Panelin Kesitinden Önce Hareketini Hesaplayın

Önce hesap: 3 metrelik panel kaç milimetre uzar?

Kompozit cephe detayı, panelin sıcaklıkla hareket ettiği kabulüyle başlar; çizimdeki her çizgi bu hareketin nereye gideceğini yazar. Bir panel üreticisinin teknik kılavuzuna göre alüminyum kompozit panelin boyca uzaması, 100 K sıcaklık farkında metre başına 2,4 mm'dir (ALUCOBOND PLUS verisi; diğer üreticilerin panelinde değer farklı olabilir, projedeki panelin veri sayfası esastır).

Aynı kılavuzdaki örnek hesap şöyle: panel boyu 3 m, kurulum sıcaklığı 20 °C, panelin en fazla ısınacağı sıcaklık 70 °C (kılavuz bunu 40 °C hava sıcaklığında siyah panelde ölçülmüş değer olarak veriyor). Fark 50 K olur: 2,4 × 3 × 0,5 = 3,6 mm. Bu uzamanın yarısı panelin bir ucuna, yarısı öbür ucuna bırakılır.

Ankara'da güneye ya da batıya bakan koyu renkli bir cephe, yaz öğleden sonrası bu uca yaklaşır; kış gecesi aynı panel geri çekilir. 3,6 mm gözle bakınca küçük bir rakamdır, ama bağlantı noktası bu harekete izin vermiyorsa panel bağlantıya karşı çalışır; kılavuzun "gerilimsiz montaj" şartı tam olarak bunun için konmuştur. Aşağıdaki dört karar, bu hareketin güvenle yaşanması için vardır.

Soru: derz neden açık bırakılır?

Havalandırmalı cephede yatay panel derzi bilerek açık bırakılır, çünkü arkadaki havanın dolaşması ve içeri giren az miktardaki suyun kuruması bu aralıktan geçer. 3A Composites'in kılavuzu, büyük format paneller arasındaki derz için 10 mm'yi ideal, 8 mm'den dar ya da 12 mm'den geniş derzi önermediği aralık olarak veriyor; DIN 18516-1'e göre derz 20 mm'yi geçmemeli. Aynı kılavuz, yağmur korumasının 8-10 mm'lik açık derzle tam sağlandığını, suyun büyük bölümünün yüzeyden aktığını da belirtiyor.

Çizimde bakılacak şey, derz genişliğinin sayı olarak yazılı olmasıdır. "Derz silikonla kapatılır" yazan bir kesit, hangi derzin kapalı, hangisinin açık olacağını söylemiyorsa eksiktir. Dikey derzlerde ve altyapı profilinin göründüğü yerlerde ise suyun profil boyunca içeri akmasını önleyen bir sızdırmazlık bandı ya da arka profil gerekir; kılavuz ahşap altyapı için bunu su geçirmez bantla tarif ediyor, metal altyapıda karşılığı projenin detayında belirlenir.

Soru: panelin arkasında ne kadar boşluk kalmalı?

Panelle yalıtım ya da duvar yüzeyi arasında en az 20 mm hava boşluğu bırakılır; altyapı ya da duvar pürüzü yüzünden yer yer 5 mm'ye kadar daralabilir. Havalandırma açıklığı da duvar boyunca metre başına en az 50 cm² olmalıdır; kılavuz bunun 5 mm'lik bir aralığa ya da eşdeğer delikli sacın açıklığına denk geldiğini yazıyor. (Bu rakamlar DIN 18516-1 ve ahşap altyapı kılavuzundandır; Türkiye'de proje, kullanılan panelin teknik onayına ve idarenin şartnamesine bağlanır.)

Boşluğun işi dört şeydir: yapı nemini atmak, içeri sızan suyu uzaklaştırmak, paneli yalıtımdan ya da duvardan kılcal olarak ayırmak ve panelin arka yüzündeki yoğuşmayı gidermek. Bu yüzden alt başlangıçta hava girişi, üst bitişte hava çıkışı çizilmelidir; ikisi de böcek teliyle ya da delikli sacla korunur. Bir cephede alt başlangıcı kapalı çizilmiş ve boşluk yalıtımla doldurulmuşsa, panel kâğıt üzerinde havalandırmalı, uygulamada kapalı bir kaplamadır.

Sitemizin dış cephe anlatımında kompozit levhanın arkasına taş yünü ve buhar dengeleyici uygulandığını yazıyoruz; bu katmanlar dış cephe hizmetimizde boşluğun arkasında kalır. Yalıtım malzemesinin yangın davranışı ve panelin çekirdek tipi ise ayrı bir konudur, kompozit panel yazımızda anlattık.

Soru: panel nasıl tutturulur ki hareket edebilsin?

Panel gerilimsiz tutturulur: bağlantı deliği, bağlantı elemanının gövdesinden büyük açılır. Üretici kılavuzu örnek olarak 9,5 mm'lik delik verir, delikle panel kenarı arasında en az 15 mm bırakılmasını ister ve vidanın tam güçle sıkılmaması gerektiğini yazar. Perçinli uygulamada ise delik, panelin genleşirken sıkışmayacağı kadar geniş olmalıdır ve perçin başı delik çevresini en az 1 mm örtmelidir; dışarıda alüminyum gövdeli, paslanmaz çivili perçin kullanılması önerilir (ALUCOBOND PLUS uygulama sayfası ve kılavuzu).

Mantık şudur: 3 m'lik örnekte toplam 3,6 mm'lik uzamanın yarısı, yani 1,8 mm, panelin karşılıklı iki kenarında karşılanır; delik ve bağlantı elemanı bu payı bırakacak şekilde seçilir. Çizimde "panel delikleri Ø __ mm, kenar mesafesi en az 15 mm" yazıyorsa hareket düşünülmüştür; "perçinle sabitlenir" demekle bitiyorsa düşünülmemiştir.

Soru: köşe, söve ve üst bitişte ne değişir?

Panel yüzeyindeki dört karar düz duvarda çalışır; köşe, pencere çevresi ve üst bitiş ise bu kararların zorlandığı yerlerdir. Üç noktada bakılacak soru aynıdır: hava ve su nereye gidiyor, panel nereye doğru hareket ediyor?

• Köşe: Köşe, panelin kıvrılmasıyla tek parçadan ya da iki panelin birleşimiyle kurulabilir; kıvırma kompozit panelin işlenebilen yönlerinden biridir. Hangi yolun seçildiği köşe kesitinde görünür; birleşimli köşede köşe derzinin genişliği ayrıca yazılmalı, iki yolda da arkadaki hava boşluğunun köşede kesilmeden devam edip etmediğine bakılmalıdır.
• Pencere söve ve denizlik: Panelin pencereye geldiği yerde su pencere kasasına yönlenmemelidir. Üst söve için cepheden taşan bir damlalık, denizlik için pencereden dışa eğimli ve cephe yüzünden taşan bir profil bu birleşimde sık kullanılan çözümlerdir; kesitte bunların çizilmiş olması gerekir. Pencere montajıyla panel montajı farklı ekiplerce yapılıyorsa bu birleşim tam burada şansa kalır; tek fabrikanın pencereyi de cepheyi de yapması bu yüzden iş kolaylaştırır (alüminyum cephe imalatı yazısında fabrikadan sahaya akışı anlattık).
• Parapet ve üst bitiş: Çatı kenarında panelin arkası yukarıdan yağmura açık kalmamalıdır; bitiş profili (harpuşta) panelin üst ucunu kapatmalı ve damlalıkla cephe yüzünden taşmalıdır. Havalandırma çıkışı da burada kapanmamalıdır; harpuşta eğiminin yönü ve fiksaj şekli projenin çatı detayında belirlenir.

Çizimi okurken: dört kesit, altı soru

Kompozit cephe detayı için dört kesit istenir: yatay derz, köşe, pencere söve/denizlik ve üst bitiş. Her kesitte şunlar yazılı olmalıdır:

• Panel kalınlığı, çekirdek tipi ve boya sistemi (veri sayfasına atıfla)
• Derz genişliği ve açık mı kapalı mı olduğu
• Arka boşluk ölçüsü ve alt-üst hava açıklığı
• Altyapı malzemesi, ankraj aralığı ve korozyona karşı işlem
• Bağlantı elemanının cinsi, delik çapı ve panel kenarına uzaklığı
• Yalıtım kalınlığı ve fiksaj tipi

Giydirme cephe teknik şartnamesinde sekiz maddelik kontrol listesini vermiştik; burada aynı mantık kompozit panelin kesitine indirilmiş hali. Fiyat farkı çoğu zaman bu satırların hangisinin çizimde boş bırakıldığından çıkar: boş bırakılan her satır sahada bir karardır ve sahadaki karar teklifteki sayıya yansımaz.

Ankara'da bir villa cephesi için ilk adım

Villa ya da orta ölçekli bir iş yeri cephesinde keşfi şu sırayla yapıyoruz: önce cephenin yönü ve renk tercihi (koyu renkli, güney ve batı cephe panelin en çok çalıştığı yerdir), sonra pencere ve kapı çevreleri, sonra köşe ve üst bitiş. Dört kesit çıkınca teklif de bunların üzerine yazılır. Cephe projeniz için keşif talep edin; kesitleri birlikte okuyalım.