Alüminyum Korkuluk: Yönetmeliğin 38. Maddesinden Üç Karar

Balkon ya da merdiven korkuluğu yaptırmak isteyen biri genellikle model fotoğraflarıyla başlar: dikey çubuk mu, cam mı, yatay hatlı mı? Oysa korkuluğun nasıl olacağını bu sorulardan önce yazılmış bir metin belirliyor. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 38. maddesi dört fıkradan oluşuyor; bunlardan üçü tekliften önce verilmesi gereken birer kararı gösteriyor. İkinci fıkra son kat açık teras korkuluğunun bina yüksekliğine sayılmamasıyla ilgili, seçimi etkilemiyor.

Alüminyum korkuluk nedir?

Alüminyum korkuluk, dikme, küpeşte ve dolgu elemanlarının alüminyum profillerden kurulduğu, bağlantı plakalarıyla döşemeye ya da duvara sabitlenen koruma sistemidir. Yönetmelik korkuluğu ise malzemeden bağımsız tanımlar: binaların dışa açık veya açılan bölümlerinde, merdiven, rampa ve galeri boşluklarında, Türk Standartlarına göre yapılan koruma elemanı.

Yani alüminyum, korkuluğun yapılabileceği malzemelerden biridir; kurallar hepsi için aynıdır. YCS'nin merdiven ve korkuluk işlerinde alüminyum, cam ve çelik seçenekleri bulunuyor; alüminyum doğrama hizmetinde de korkuluk, kapı ve pencerenin yanında anılan uygulamalardan biri. Aşağıdaki okuma yönetmeliğin resmî metnine dayanıyor; belediyenizin plan notları ek şart getirebilir.

Birinci fıkra: Nerede, kaç metre?

Madde, korkuluğun zorunlu olduğu yerleri sıralar. Balkon, teras, galeri boşluğu, sahanlıkların boş kenarları, birden fazla basamağı olan açık merdivenler ve rampalar bu listenin başında gelir; istinat duvarı üstü ve 1,10 metreden düşük bahçe duvarları da listede. Listeye taban döşemesinden itibaren kotu 0,90 metreden az olan pencere boşlukları da giriyor; alçak pencerelerin önündeki "pencere korkuluğu" buradan geliyor. Yükseklik için ifade şöyle: döşeme kotundan itibaren en az 1,10 metre.

Kullanıma açık teras çatılar da aynı sınıfta. 40. maddenin 6. fıkrasına göre teras çatının kullanıma açık olması durumunda 1,10 metre yüksekliğinde parapet veya korkuluk yapılması zorunludur.

Pratikte buradan çıkan soru, ölçünün hangi kottan alınacağıdır. Seramik ya da şap işi korkuluktan sonra yapılacaksa 1,10 metre, bitmiş döşemeden değil ham döşemeden ölçülürse sonradan kısa kalır. Bu yüzden keşifte bitmiş zemin kotunun ne olacağı mutlaka sorulmalı.

Üçüncü fıkra: Korkuluk neye dayanacak?

Üçüncü fıkra iki şey ister. Birincisi malzemenin kırılmaz ya da kırıldığında dağılmayan türden olması. İkincisi taşıyıcı malzeme ve montaj sisteminin, insan çarpması dahil, tasarım yüklerini karşılaması.

Bu ifadenin kısa çevirisi şu: korkuluğun dayanımı sadece profilden ibaret değil. Dikmenin kesiti, dikmeler arası açıklık, küpeşte profili, dikmeyi döşemeye bağlayan plaka ve ankraj bir bütün olarak yükü taşır. Yönetmelik burada yük rakamı vermiyor; tasarım yükünü proje ve ilgili standart belirliyor. Bu yüzden iki teklifi karşılaştırırken "dikme kaç mm?" yerine şunlar sorulur:

• Hangi profil serisi ve kesiti kullanılıyor, dikmeler arası açıklık ne kadar?
• Dikme tabanı hangi zemine, nasıl bağlanıyor? Sıvaya ya da fayansa değil, taşıyıcı döşemeye ya da perdeye bağlanmalı.
• Ankraj ve vida cinsi nedir, alüminyumla temas eden parçalar teklifte yazılı mı?

Cam dolgu seçilecekse "kırıldığında dağılmayan" ifadesi öne çıkıyor. Lamine cam, kırıldığında ara filme tutunarak yerinde kalır. Hangi camın bu ifadeyi karşıladığı projede teyit edilir. Cam ağırlığı ayrı bir hesaptır: cam her milimetre kalınlıkta metrekare başına yaklaşık 2,5 kg gelir. 1,10 metre yüksekliğinde, 1 metre genişliğinde ve 10 mm kalınlığında bir cam bölüm yaklaşık 27,5 kg eder. Aynı hesabı vitrin doğraması yazısında dükkân camı için de yapıyoruz.

Dördüncü fıkra: 10 cm'lik boşluk neye göre ölçülür?

Dördüncü fıkra, korkuluğun düşme, kayma ve yuvarlanma sebebiyle can güvenliğini tehlikeye atacak boşluk içermemesini ister: boşluklarda, yük altındaki deformasyonlar dahil, en fazla 0,10 metre çapında geçişe izin verilir.

İki ayrıntı bu cümlede kolay gözden kaçar. Birincisi, ölçülen şey çubukların arasındaki net boşluktur, çubuk merkezleri arasındaki eksen aralığı değil. 2 cm kalınlığında çubuklarda eksen aralığı 12 cm olursa net boşluk tam 10 cm eder; sınırın hemen kenarındasınız. İkincisi, "yük altındaki deformasyon dahil" kaydı: çubuk ya da küpeşte yük altında esnediğinde boşluk büyüyorsa, çizimdeki 10 cm yeterli değildir. İnce kesitli çubukların uzun açıklıklarında bu yüzden ara destek ya da daha sık dikme gerekir.

Dolgu modelleri: Hangisi hangi yerde?

Dolgu, korkuluğun görünen yüzü ve en çok tercih edilen kısmıdır. Dört ana model var:

• Dikey çubuk: Yönetmeliğin boşluk koşulunu en kolay karşılayan düzen; çocuklu evlerde de tırmanmaya en az izin veren model. Çubuk sayısı arttıkça görüş azalır, iş artar.
• Yatay çubuk: Modern görünür ve görüşü iyi korur; ancak çubuklar basamak gibi kullanılabilir. Çocuk olan evlerde bu modelde dikkatli olmak gerekir, çubuk arası da aynı 10 cm koşuluna tabi.
• Cam dolgu: Manzaralı balkon ve teras için; rüzgâr alır, ses kesmez. Cam ağırlığı dikme ve bağlantıyı büyütür, camın kırılma davranışı ayrıca seçilir.
• Panel ya da delikli levha: Mahremiyet isteyen balkonlarda; boşluk sınırı dikkate alındığında delik çapı da aynı kurala bağlanır.

Yere göre eşleştirme

Yenimahalle'de dört katlı bir apartmanın balkonları yenilenecek diyelim. Eski demir korkuluklar paslanmış, ortak cepheyi apartman yönetimi seçiyor. Burada ortak renk ve dolgu modeli bir kez belirlenir, dikme aralığı ve bağlantı ise her balkonun döşeme durumuna göre yazılır.

Çayyolu'ndaki bir dubleksin iç merdiveninde ise küpeşte öne çıkar: elle tutulan parça olduğu için profil kesiti ve bitiş yüzeyi düzgün olmalıdır. Tutamak ve eğimli korkuluk ölçüleri için projeye ve ilgili standarda bakılır, tahmin yürütülmez.

Dış mekânda, özellikle teras ve villa girişlerinde, rüzgâr ve yağış yükü eklenir. Alüminyum korkuluk bu yüzden yüzey işlemiyle birlikte seçilir; yüzey kaplaması ve bağlantı parçaları keşifte yazıya dökülür. Kapalı teras ve kış bahçesi işlerinde korkuluk ile cam kapamanın birbirine nasıl bağlanacağı kış bahçesi ve teras projesinde birlikte çözülür.

Alüminyum mu, başka malzeme mi?

Karar çoğu zaman bütçe ve görünüşe bağlanır, ama yönetmelik açısından üç malzemenin kuralı aynıdır. Alüminyum hafiftir, boyalı ya da anodize yüzeyle farklı renklerde yapılabilir. Çelik ve paslanmaz çelik daha ince kesitte daha yüksek dayanım sunar. Cam ise dolgu olarak üç malzemeyle de kullanılabilir. Alüminyum ile PVC arasındaki genel malzeme tartışması için PVC mi alüminyum mu yazısına bakabilirsiniz; korkuluk tarafında yönetmelik bu ayrıma bakmaz, yapıya bakar.

Üretici gözü: Ölçü nerede, işlem nerede?

Korkuluk imalatı, profillerin atölyede kesilip işlenmesi ve birleştirilmesiyle başlar; sahada ise sabitleme yapılır. Bu yüzden hata payı en çok ölçüde birikir: döşeme kotu, dikme yeri ve ankraj noktaları sahada alınır, atölye bu ölçüye göre çalışır. Kat kat tekrar eden bir apartman cephesinde bile her balkonun ölçüsü ayrı alınmalı; balkon döşemesi yüzde yüz aynı çıkmaz.

Teklifte olması gereken beş satır

Korkuluk teklifi istediğinizde şu beş satırın yazılı olmasını isteyin:

• Korkuluk yüksekliği ve ölçünün alındığı kot
• Profil serisi, dikme aralığı ve küpeşte profili
• Dolgu tipi ve çubuklar arası net boşluk (cam ise kalınlık ve cam türü)
• Dikme bağlantı detayı: ankraj, plaka, vida cinsi
• Yüzey işlemi ve rengi

Yer ölçüsünü ve kot bilgisini keşifte birlikte netleştirmek için iletişim sayfasından keşif talep edebilirsiniz. Fiyatı belirleyen kalemler yukarıdaki beş satırın içinde saklı olduğu için rakamı ölçü alınmadan vermiyoruz.