Pimapen Cam Neden Çatlar? Çarpma Yoksa Isıya Bakın

Bir sabah kanatta kenardan başlayan bir çatlak görüyorsunuz. Topun, kapının ya da bir darbenin izi yok. Cam kendiliğinden çatlamış gibi duruyor. Darbe izi yoksa sebep çoğu zaman ısıdır.

Çarpma yoksa cam neden çatlar?

Isıl çatlama, camın bir bölgesinin diğerinden daha çok ısınması sonucu doğan çekme gerilmesinin cam kenarının dayanımını aşmasıyla oluşan kırılmadır. Cam eşit ısınırsa bütün levha birlikte genleşir ve sorun çıkmaz. Eşit ısınmazsa levhanın içinde sıcaklık farkı doğar, fark kenarda çekme gerilmesi yaratır.

Pencerede bu fark hazır bulunur. Viracon'un teknik notuna göre camın kenarlarından en az 13 mm kadarı çerçeve ve çıta tarafından tutulur, yani güneşten gizlenir. Güneş vurunca camın ortası hızla ısınır, çerçevenin içindeki kenar daha yavaş ısınır. Çerçeve de kenarın ısınmasını geciktirir.

Küçük bir hesap büyüklüğü gösterir. Aynı kaynağa göre temiz kesilmiş bir cam kenarı yaklaşık 2.400 psi (yaklaşık 16,5 MPa) çekme gerilmesine dayanır. Aynı nottaki orana göre (1 °F'lik fark için yaklaşık 50 psi), her 1 °C'lik sıcaklık farkı soda-kireç camda yaklaşık 0,62 MPa gerilme üretir. Kenar 21 °C, orta 48 °C ise fark 27 °C'dir ve kenardaki gerilme yaklaşık 17 MPa'ya çıkar. Bu, tavlanmış (ısıl işlem görmemiş) camı kırmaya yeter. Kenar kusursuz değilse sınır daha da aşağı iner.

Peki bu her pencerede olmaz mı? Olmaz, çünkü fark çoğu zaman o kadar büyümez. Dört durum farkı büyütür; aşağıda sırayla şüpheli diye bakıyoruz.

Birinci şüpheli: yarım gölge

Güneş alan bir camın yalnızca bir kısmı gölgede kalırsa gölgedeki bölge serin, güneşteki bölge sıcak olur. Viracon, saçak gibi dış elemanların camın yalnızca bir bölümünü gölgelediği durumlarda ısıl işlemli cam gerektiğini yazar.

Bir apartman cephesinde bunun tipik yeri, üstündeki balkon ya da çıkmanın gölgesini cama düşüren pencerelerdir. Gölge gün boyu cam üzerinde yer değiştirir; sınır çizgisi ne kadar keskinse, güneşteki ve gölgedeki bölge arasındaki fark o kadar büyür. Bir cephede yalnızca belirli pencereler tekrar tekrar çatlıyorsa ilk bakılacak yer gölgenin düştüğü hat olmalı.

İkinci şüpheli: cama yaslanan perde ve pencere önündeki radyatör

İç mekândan gelen ısı da camı eşitsiz ısıtır. Viracon, GANA kılavuzuna dayanarak iç perdenin cam ile arasında hava dolaşımına izin verecek biçimde asılmasını ister: cam yüzeyi ile perde arasında 50 mm, perdenin altında 38 mm, bir yanında ya da üstünde 38 mm boşluk. Isıtıcıların ise perdenin oda tarafında olması gerektiği belirtiliyor; yani radyatör perdenin arkasında, cam ile perde arasında kalmamalı.

Salonda tavandan tabana inen, cama dayanmış koyu bir perde ile alttaki radyatörün sıcak havası aynı pencerede buluşuyorsa camın alt ortası ısınırken kenarlar serin kalır. Perdeyi biraz öne almak ve radyatör havasının cam ile perde arasında hapsolmasını önlemek çoğu zaman maliyetsiz bir önlemdir.

Üçüncü şüpheli: sonradan yapıştırılan film

Güneş kontrol filmi cama giren ısının büyük bölümünü emer ve yansıtır. Pilkington'ın ATS-113 bülteni bunun cam kenarında kritik gerilmelere yol açabileceğini söyler. Bültene göre güneş kontrol filmleri, her türlü tavlanmış yalıtım camının oda tarafına film tedarikçisinin dikkatli incelemesi olmadan uygulanmamalı; çünkü içteki cam levha güneş enerjisinin önemli kısmını emer ve ısıl işlem görmemişse kırılma kolaylaşır.

Tonlu, ısı yutan camlar da aynı mantıkla ısınır. Bülten, tavlanmış bronz, mavi-yeşil ya da gri ısı yutan camlara (6 mm'ye kadar olanlara) film uygulanmasının film tedarikçisiyle ayrıca gözden geçirilmesini ister. Film "şeffaf" görünse bile güneş enerjisinin yarısından fazlası gözle görünmeyen dalga boylarında olduğu için emilimi olabilir.

Pilkington'ın bülteni ayrıca cama sonradan film uygulandığında camın performansından sorumluluk kabul etmediğini de yazar. Buzlu cam yazısında mahremiyet filmini ele almıştık; mahremiyet için film düşünenlerin bu risk sorusunu da sorması gerekir.

Dördüncü şüpheli: camın kendi kenarı

Isıl gerilme kenarda toplanır, o yüzden kenarın durumu belirleyicidir. Viracon, kenarı hasarlı camın ısıl gerilmeye dayanımının büyük ölçüde düştüğünü, bunun tavlanmış ve ısıl işlemli cam için de geçerli olduğunu belirtir. Hasar camın takılmadan önce ya da takılırken oluşabilir.

Aynı notta, boya, kaynak ve beton işlerinin cam takılmadan önce bitirilmesi öneriliyor; cam takıldıktan sonra yapılan bu işler yüzey hasarı ve ısıl kırılma ihtimalini artırıyor. İnşaat sırasında cama yapışan harç ve boya, kazıma ile sökülürken oluşan çiziklerin hepsi buraya girer. Bu yüzden yeni teslim edilmiş bir binada çatlayan cam için sebep ararken inşaat dönemini de gözden geçirmek gerekir. İnşaat sonrası temizliğin neden dikkat istediğini inşaat sonrası temizlik yazısında anlattık.

Isıl çatlak mı, darbe mi? Üç soru

Kesin teşhis camı yerinde görmeyi gerektirir, ama üç soru yönü gösterir:

• Çatlak nereden başlıyor? Isıl gerilme en çok kenarda toplandığı için ısıl çatlakların kenardan başlaması beklenir. Camın ortasında bir noktadan yayılan çatlak çoğunlukla bir darbeyi düşündürür.
• O gün ne değişti? Yeni perde, yeni film, yeni mobilya ya da kısa süre önce açılmış bir radyatör var mı? Çatlağın öncesindeki değişiklik çoğu zaman sebebi söyler.
• Başka camlar da aynı hatta mı? Aynı cephede aynı hizadaki pencereler çatlıyorsa sebep çoğu zaman gölge ya da cephedir; tek bir pencerenin kusuru gibi görünse de bu ihtimali önce eleyin.

Çatlayan camla ne yapılır?

Çatlak camın dayanımını düşürür. Kanat sert kapatılmaz, cama yük bindirilmez, kırık parçalar ellenmez; kanat kullanılmıyorsa kapalı tutulur. Değişimde "yalnız cam mı, kanat mı?" sorusunu Pimapen cam değişimi yazısındaki sırayla cevaplayabilirsiniz.

Asıl önemli nokta şu: sebep giderilmeden takılan yeni cam, aynı koşullarda yeniden çatlayabilir. Yarım gölge kalıcıysa, perde cama dayalıysa ya da film planlanıyorsa, yeni cam siparişinde bu bilgi baştan söylenmelidir. Çözüm çoğu zaman camın ısıl işlemli (temperli ya da ısıl dayanımı artırılmış) yaptırılmasıdır; Viracon da hasarsız ısıl işlemli camın ısıl gerilmeye dayandığını belirtir. Hangi Isıcam serisinde hangi cam kullanıldığı hangi Isıcam seçilmeli yazısında anlatılıyor; ısıl işlem ayrı bir sipariş sorusudur.

Sorun çatlak değil de iki cam arasında beliren buğuysa mesele başkadır; o durum Isıcam arası buğulanma yazısında ele alınıyor.

Garanti kime ne söylüyor?

Cam üreticilerinin teknik notları bu konuda açık. Viracon, gerekirse tavlanmış cam kullanılmasının ısıl kırılma riskini artırdığını ve bu kırılmanın garanti kapsamında olmadığını yazar. Pilkington ise camın üzerine sonradan film ya da kaplama uygulandığında cam performansı sorumluluğunu üstlenmediğini söyler.

Isıcam, Şişecam'ın denetlediği Isıcam Yetkili Üreticisi tarafından üretilir; 10 yıl Isıcam Yetkili Üreticisi garantisi taşır. Ancak bu garantinin ısıl çatlamayı kapsayıp kapsamadığı garanti belgesinde yazar; kapsamı belgeden okuyun. Garantinin genel çerçevesi için PVC pencere garantisi yazısına bakabilirsiniz.

Yeni cam siparişinde sorulacak dört şey

1. Camın türü: tavlanmış mı, ısıl işlemli (temperli) mi? 2. Kenar işçiliği ve camın çıtadan örtülen payı. 3. Pencerenin gölge durumu: saçak, balkon altı, dikme. 4. Cama yakın radyatör, perde ya da film planı var mı?

Bu dört bilgi siparişte yazılı olursa aynı çatlağın tekrarlanma ihtimali büyük ölçüde düşer. Camı yerinde görüp hangi şüphelinin devrede olduğunu belirlemek için iletişim sayfasından keşif talep edebilirsiniz.